VII. Praca w Szwecji

Szwecja nie wprowadziła ograniczeń w dostępie do rynku pracy dla obywateli nowych krajów członkowskich. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnymi każdy obywatel polski ma prawo pobytu w Szwecji w związku z podjęciem pracy lub studiów. Polacy, jako obywatele Unii Europejskiej od 1 maja 2004, nie potrzebują pozwoleń na pracę, jednak gdy chcą przebywać w Szwecji ponad 90 dni muszą posiadać pozwolenie na pobyt (residence permit). Polacy mogą też przebywać w Szwecji bez podjęcia pracy, muszą jednak posiadać środki na utrzymanie. Przekraczanie granicy odbywa się na podstawie ważnego paszportu lub dowodu osobistego.

Pozwolenie na pobyt w Szwecji dla obywateli polskich

Co obywatele polscy muszą posiadać przy wjeździe do Szwecji?

Przy wjeździe do Szwecji obywatele polscy i członkowie ich rodzin muszą posiadać ważny paszport lub dowód osobisty. Członkowie rodziny, którzy nie są obywatelami UE i obejmuje ich obowiązek posiadania wizy, muszą uzyskać ją za pośrednictwem ambasady szwedzkiej lub konsulatu przed przyjazdem. Lista krajów, których obywatele muszą posiadać wizy, umieszczona jest na stronie internetowej: http://www.utrikes.regeringen.se.

Jak starać się o pozwolenie na pobyt?

Jeżeli pobyt planowany jest na okres dłuższy niż trzy miesiące, zgodnie z Ustawą o cudzoziemcach (Swedish Aliens Act), obywatele polscy i członkowie ich rodzin,w tym również dzieci, muszą złożyć indywidualny wniosek o pozwolenie na pobyt. Jeżeli dziecko nie ukończyło 18 lat, wniosek musi podpisać dorosły, który jest jego opiekunem prawnym. Obywatele polscy i członkowie ich rodzin mają prawo składać wnioski o pozwolenie na pobyt do rozpatrzenia po wjeździe do Szwecji.

Obywatele polscy są zwolnieni z obowiązku posiadania pozwolenia na pracę, jeżeli szukają zatrudnienia w Szwecji. Można podjąć pracę natychmiast po przyjeździe do Szwecji, nawet jeśli nie ma się jeszcze pozwolenia na pobyt.

Gdzie składać wnioski o pozwolenie na pobyt ?

Wniosek o pozwolenie na pobyt należy złożyć w jednym z biur Urzędu d/s Migracji (Migrationsverket). Złożenie wniosku jest bezpłatne. Lista adresów biur znajduje się na stronie http://www.migrationsverket.se. Można także składać wnioski w szwedzkiej ambasadzie lub konsulacie przed wyjazdem do Szwecji.

Adresy szwedzkich ambasad i konsulatów znajdują się na stronie: http://www.utrikes.regeringen.se.

Wniosek o pozwolenie na pobyt

Obywatele polscy, którzy są zatrudnieni, samozatrudnieni oraz utrzymujący się z własnych środków otrzymają pozwolenie na okres do 5 lat.

Jakie dokumenty są wymagane przy składaniu wniosku o pozwolenie na pobyt?

Starając się o pozwolenie na pobyt należy wypełnić formularz ”Application for residence permit for EU/EEA−citizens and their families”. Należy załączyć uwierzytelnioną kopię ważnego paszportu lub dowodu osobistego oraz doku− ment potwierdzający spełnienie warunków dla jednej z kategorii wymienionych poniżej.

Zatrudniony

Jeżeli planuje się pracę w Szwecji, trzeba załączyć zaświadczenie o zatrudnieniu od swojego pracodawcy, w którym określony jest okres zatrudnienia i rodzaj wykonywanej pracy. Zaświadczenie to musi być wystawione i podpisane przez pracodawcę, dodatkowo musi być podane jego nazwisko, adres i telefon, a także nazwisko pracownika firmy upoważnionego do kontaktów. Wniosek powinien zawierać numer rejestrowy firmy i profil jej działalności. Trzeba także określić wymiar tygodniowego czasu pracy. Formularz zaświadczenia o zatrudnieniu można otrzymać w szwedzkim Urzędzie ds. Migracji (Anställningsintyg för medborgare från EU-EES). Jeżeli okres zatrudnienia podany w zaświadczeniu wynosi 1 rok lub więcej otrzymuje się pozwolenie na pobyt na 5 lat, a jeżeli mniej niż rok, otrzymuje się pozwolenie na okres wyszczególniony w zaświadczeniu.

Samozatrudniony

W celu otrzymania pozwolenia na pobyt w charakterze samozatrudnionego w Szwecji, trzeba okazać zaświadczenie o zarejestrowaniu firmy i/lub dokument potwierdzający, że prowadzi się własną działalność gospodarczą.

Odbiorca lub dostawca usług

Odbiorcy i dostawcy usług, konsultanci, przedstawiciele wolnych zawodów itp. muszą to udowodnić przez okazanie dokumentu typu zaświadczenie lub umowa. W dokumencie tym musi być wyraźnie wskazane, jakie usługi będą świadczone lub odbierane. Na dokumencie musi być podpis osoby, której świadczy się usługi lub od której się je odbiera. Pozwolenie na pobyt otrzymuje się na okres świad− czenia usług.

Studenci, emeryci i pozostali

Szczegółowe informacje dla tych grup podane są na stronie internetowej http://www.migrationsverket.se.

Rodziny obywateli polskich

Członkowie rodzin obywateli polskich pracujących w Szwecji (małżonkowie; konkubenci; dzieci do lat 21 lub starsze, jeśli są na utrzymaniu rodziców; rodzice, jeśli są na utrzymaniu dzieci) mogą otrzymać pozwolenie na pobyt. Do wniosku należy załączyć dokumenty potwierdzające zawarcie związku małżeńskiego lub stopień pokrewieństwa. W przypadku występowania o pozwolenie na pobyt dla dzieci w wieku ponad 21 lat i rodziców, należy udowodnić, że są oni na utrzymaniu osoby pracującej w Szwecji. Pozwolenie na pobyt członków rodziny wydawane jest na ten sam okres, co pozwolenie dla osoby pracującej. Zaświadczenie o wydaniu pozwolenia na pobyt wysyłane jest na adres zamieszkania w Szwecji.

Pracownicy przygraniczni

Obywatele krajów Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego, którzy pracują w Szwecji, ale mieszkają w innym kraju UE lub EOG i wracają do swego kraju przynajmniej raz w tygodniu, nie są zobowiązani do posiadania pozwolenia na pobyt.

W celu odnowienia pozwolenia na pobyt, należy ponownie złożyć wniosek do Urzędu ds. Migracji na około 1 miesiąc przed terminem wygaśnięcia poprzednie− go pozwolenia.

Jeżeli wniosek o pozwolenie na pobyt zostanie odrzucony przez Urząd ds. Migracji, można złożyć apelację do Komisji ds. Cudzoziemców (Utlännings− nämnden) za pośrednictwem Migrationsverket w ciągu trzech tygodni od daty otrzymania negatywnej decyzji.

Formularze można otrzymać pocztą od:

Migrationsverket, Distributionen

601 70 Norrköping

Telefon: +46 011−15 63 77

Faks: +46 011−15 66 91

E−mail: distributionen@migrationsverket.se

Organizacja rynku pracy i obowiązujące regulacje prawne

W Szwecji zawodowo czynnych jest około 4 mln osób. Poziom bezrobocia w porównaniu z innymi krajami był zawsze stosunkowo niski, głównie dzięki silnemu sektorowi prywatnemu, rozwojowi sektora publicznego i rozwiniętej polityce rynku pracy. Obecnie tzw. otwarte bezrobocie kształtuje się na poziomie ok. 5 %. Pomimo tego obcokrajowcom nie jest łatwo otrzymać pracę, a wymagania szwedzkich pracodawców są wysokie.

Obszary rynku pracy, w których występuje niedobór pracowników to: służba zdrowia, opieka nad osobami w podeszłym wieku, praca na farmach, usługi remontowe (budynki, samochody), usługi w zakresie oczyszczania i sprzątania. Mimo znacznego, wyższego od średniego poziomu bezrobocia w sektorze budownictwa, wynoszącego ok.10%, ma on również „nisze” dla tańszych, wykwa lifikowanych pracowników pochodzących z nowych krajów członkowskich UE.

Szwedzki rynek pracy cechuje wysoki poziom zorganizowania, tak po stronie pracodawców jak i pracobiorców. Wzajemne relacje obu stron są ściśle określo− ne przez prawo. Rynek pracy regulowany jest przez szereg ustaw, między innymi ustawy:

− o ochronie zatrudnienia,

− o statusie reprezentacji związkowych,

− o środowisku pracy,

− o współdecydowaniu.

Zasadniczo czas pracy wynosi 40 godz./tydzień. Każdemu pracownikowi usta− wowo przysługuje pięć tygodni płatnego urlopu. W Szwecji nie ma kategorii płacy minimalnej, wysokość stawek określana jest w układach zbiorowych i zróżnico wana w poszczególnych branżach. Dopuszczalne jest zatrudnianie sezonowe, na czas określony lub na umowę o dzieło. Za czas choroby wypłaca się średnio 80% zarobków − przez pierwsze dwa tygodnie płaci firma, a następnie ubez− pieczyciel.

Wszystkie szczegółowe warunki pracy i płacy ustalane są w układach między branżowymi związkami zawodowymi i organizacjami pracodawców. Struktury tych organizacji są co najmniej dwuszczeblowe. Główną organizacją pracodawców w sektorze prywatnym jest Konfederacja Szwedzkich Przedsiębiorstw (Svenskt Näringsliv) skupiająca 50 branżowych stowarzyszeń pracodawców, które zrzeszają ponad 54 tysiące przedsiębiorstw zatrudniających łącznie ponad 1,6 mln osób (tj. ok. 70% wszystkich zatrudnionych w sektorze prywatnym). Największa centrala związkowa to Krajowa Federacja Związków Zawodowych (Landsorganisationen − LO) skupiająca 15 krajowych związków pracowników fizycznych, do których należy ok. 2 mln robotników. Związek pracowników miej− skich liczy 600 tysięcy członków, a robotników przemysłu metalowego 410 tys. Układy zbiorowe są negocjowane i zawierane bezpośrednio pomiędzy poszczególnymi związkami branżowymi, a stowarzyszeniami przedsiębiorców reprezentujących określone sektory gospodarki – np. istnieje układ zbiorowy pomiędzy stowarzyszeniem restauratorów i centrów rozrywki ze związkiem reprezentującym tę grupę pracowników. Przedsiębiorstwo, które nie jest człon kiem stowarzyszenia może samo przystąpić do układu obowiązującego w danej branży.

Podstawowe założenia dotyczące układów zbiorowych to:

− strony umowy są zobowiązane do przestrzegania zasad uzgodnionych przez reprezentujące je organizacje, które zawarły układ,

− nie wolno podejmować żadnych akcji (strajk, lockout) w okresie obowiązywania umowy. Wszystkie spory powinny być rozstrzygane na drodze negocjacji.

Układy zbiorowe obejmują między innymi takie kwestie jak:

− zasady zatrudniania,

− płace w tym stawki dla różnych grup pracowników,

− urlopy, zwolnienia chorobowe i inne,

− płace za nadgodziny,

− zasady rozstrzygania sporów,

− zasady zwalniania pracowników,

− szkolenia,

− ogólne warunki pracy w przedsiębiorstwie.

Aktualnie w Szwecji funkcjonuje około 450 układów zbiorowych, które zawierane są na okres kilku lat, po czym następuje ich renegocjacja. Niektóre teksty układów zbiorowych dostępne są w języku angielskim. Przykładowe umowy można zamówić korzystając ze strony internetowej:
http://www.teknikforetagen.se.
Postanowienia układów są ważne z punktu widzenia zarówno obywateli pol− skich, podejmujących pracę w firmach szwedzkich (na terenie Szwecji), jak i polskich przedsiębiorstw realizujących kontrakty usługowe w Szwecji w ramach umowy o dzieło. Dla polskich pracowników firm szwedzkich ważne jest to, że o ile pracodawcę szwedzkiego obowiązuje taki układ zbiorowy (jeden lub więcej), to dotyczy on również polskiego pracownika, nawet jeśli nie jest on członkiem związku zawo− dowego, będącego stroną układu.

Bardziej skomplikowana sytuacja występuje w przypadku firmy polskiej, realizują cej kontrakt usługowy w Szwecji. Firma polska może realizować kontrakt usługowy w Szwecji w ramach umowy o dzieło z podmiotem szwedzkim. W takiej sytuacji pracownicy polscy będą opodatkowani tylko w Polsce przez okres pracy do 6 miesięcy w ciągu roku kalendarzowego, o ile pozostałe 6 miesięcy będą przebywali poza Szwecją (przy zachowaniu warunków, wynikających z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania − np. brak własnego zakładu w Szwecji).

Świadczenie usług dla podmiotów nie będących płatnikami VAT wymaga zarejestrowania firmy polskiej jako dobrowolnego płatnika VAT w Szwecji. Jednakże przy podejmowaniu tego rodzaju działalności, należy brać pod uwagę wyżej wymienione układy zbiorowe – kollektivavtal – obowiązujące w relacjach pomiędzy szwedzkimi przedsiębiorstwami, a reprezentującymi określone branże organizacjami związkowymi, które w Szwecji tworzą istotną część prawa pracy.

Wszystkie układy zawierają klauzule stwierdzające, że przedsiębiorstwo będące stroną takiego układu, może współpracować (angażować jako kontrahenta dla wykonania określonych robót lub podwykonawcę) tylko z takimi podmiotami, których pracownicy są członkami szwedzkiego związku zawodowego. W praktyce oznacza to, że większość polskich przedsiębiorstw, podejmujących działalność w Szwecji w ramach kontraktów na realizację usług, spotyka się z żądaniami ze strony szwedzkich związków zawodowych, by zawarły z nimi umowy, wprowadzające do ich działalności na terenie Szwecji warunki, wynikające z obowiązujących układów zbiorowych. Dotyczy to przede wszystkim ponoszenia określonych opłat na rzecz związku i stosowania obowiązujących stawek płacowych. Odmowa podpisania kontraktu przez polskiego pracodawcę może skutkować podjęciem istotnych nacisków (np. blokad) na szwedzkiego kontra− henta ze strony związków zawodowych. Szczególną aktywność w tym zakresie przejawia związek zawodowy pracowników branży budowlanej – Byggnads.

Polska firma negocjująca z potencjalnym kontrahentem szwedzkim kontrakt usługowy, powinna uzyskać od niego informacje, przed przedstawieniem własnej oferty cenowej, czy z punktu widzenia tego podmiotu szwedzkiego, konieczne będzie zawieranie umowy przez polską firmę ze związkiem zawodowym i jaki poziom płac polskich pracowników może być narzucony przez taką umowę, ponieważ będzie to mogło mieć istotny wpływ na poziom kosztów realizacji całego przedsięwzięcia.

Poszukiwanie pracy

Osoby zainteresowane pracą w krajach Unii Europejskiej, w tym Szwecji, powinny zapoznać się ze stroną internetową Europejskich Służb Zatrudnienia EURES (European Employment Services), strona internetowa http://www.europa.eu.int/ eures. Sieć EURES została powołana przez Komisję Europejską, aby ułatwiać swobodny przepływ pracowników na terenie Europejskiego Obszaru Gospodar czego przez doradztwo, międzynarodowe pośrednictwo pracy i informowanie na temat warunków życia i pracy w krajach członkowskich oraz sytuacji na rynkach pracy tych krajów. Prowadzona jest baza ofert pracodawców zaintereso− wanych rekrutacją pracowników z zagranicy oraz baza CV poszukujących pracy zainteresowanych pracą za granicą.

W Polsce przy wojewódzkich urzędach pracy działają doradcy EURES, pełniący funkcje pośredników pracy w swoim regionie. Zbierają oferty pracy od pracodawców z regionu i pomagają poszukującym pracy za granicą w umieszczeniu ich CV we wspólnej europejskiej bazie. Informacje na temat działalności EURES w Polsce są dostępne na stronie internetowej http://www.eures. praca.gov.pl. Istnieje także możliwość poszukiwania pracy w Szwecji przez agencje pośrednic twa pracy – ich adresy znajdują się na stronie: http://www.scandinavica.com/dir/economy.htm.